W 2020 roku miasto Troki (Trakai) ogłoszono stolicą kulturalną Litwy. W związku z tą inicjatywą tamtejsze Muzeum Historyczne rozpisało Międzynarodowy Konkurs na Ekslibris na temat: „Zamek w Trokach: Jednorożec – Symbol Dziedzictwa Kulturalnego i Narodowego”. Celem konkursu była promocja sztuki ekslibrisu i zarazem popularyzacja zabytkowego zamku na półwyspie oraz jego symbolu: jednorożca.
Właśnie taką zoomorficzną formę gór odkryto podczas badań archeologicznych w 1962 roku. Obiekt datuje się z XIV/XV wieku. Nie wiadomo jaką funkcję pełnił, czy podobne są w innych miejscach na Litwie i w ogóle na świecie. W każdym razie ten unikatowy obiekt został symbolem zamku w Trokach, położonego na jeziorze Galwe. Wzniesiony przez wielkiego księcia litewskiego Kiejstuta Giedyminowicza i jego syna Witolda, jest obecnie jedną z największych atrakcji turystycznych kraju.
Dyrektor Muzeum Historycznego w Trokach, Alvyga Zmejevskiene zaprosiła artystów do wykonania okolicznościowego ekslibrisu z symbolem jednorożca i zarazem zilustrowania oryginalnej architektury zamku. Gotycka budowla zajmuje ponad dwa hektary obszaru wyspy! Baśniowy stwór – jednorożec – czczony był przez Babilończyków, starożytnych Persów, Rzymian, Greków i Semitów; występuje w mitologii celtyckiej, w tradycji chińskiej i indiańskiej oraz w sztuce chrześcijańskiej. Zajmuje ważne miejsce w heraldyce – także polskiej, w herbie szlacheckim Bończa i Ankwicz. Jego głowa ozdabia herb Lidzbarka i powiatu działdowskiego, gminy Orońsko oraz Zgierz. Jest też wieś Jednorożec w pobliżu Przasnysza na Mazowszu, gdzie uwieczniono go w herbie urzędu gminy, a nawet…postawiono jego pomnik. Co więcej: rogi jednorożca (co zapisano w inwentarzu skarbca królewskiego na Wawelu) posiadali nasi władcy – Zygmunt I Stary, Stefan Batory i Jan III Sobieski.
W konkursie zakwalifikowano na wystawę prace 97 artystów z 28 krajów: najwięcej z Litwy (17) i Polski (11), ale także np. z Arabii Saudyjskiej, Brazylii, Kanady, USA, Argentyny, Japonii i Meksyku. Znalazł się w tym towarzystwie również mój ekslibris.
BEATA JOANNA PRZEDPEŁSKA
