Przed Zamkiem Królewskim w Warszawie. Andrzej Martynkin (20.09.1934 – 20.06.2026) – pierwszy z prawej.

Urodził się 20.09.1934 w Warszawie, syn Jana i Elżbiety Plucińskiej. Do X klasy uczeń prywatnego gimnazjum i liceum  im. Wojciecha Górskiego, jednego z najwybitniejszych polskich pedagogów przełomu XIX i XX wieku. Jego szkoła  jako pierwsza  w zaborze rosyjskim uzyskała pozwolenie nauczania  w języku polskim. W roku szkolnym 1949/1950 została upaństwowiona.

Świadectwo maturalne otrzymał w 1952 r. lecz nawet nie zdawał na Wydział Dziennikarski UW w Warszawie, bo miał „złe pochodzenie”, poza tym nie należał do ZMP  (Związek Młodzieży Polskiej). Próbował dostać się na Akademię Wychowania Fizycznego, lecz nie został przyjęty z wymienionych powodów. Ponad miesiąc szukał pracy, podobnie jak tysiące rówieśników nienależących do młodzieżowej partii politycznej,  którzy nie mogli dostać się ani na uczelnie, ani do zwykłej pracy. Rozmowy kwalifikacyjne kończyły się pytaniem: – A do ZMP pan należy? Jeśli nie, to szukający pracy umysłowej słyszał: – Proszę dowiedzieć się za tydzień.  A po tygodniu: –  Niestety, już nie mamy wolnego miejsca. Po roku, mając zaświadczenie o pracy, kandydaci na uczelnie zdawali bez kłopotu. Tak państwo „mściło się”  za lekceważenie ZMP.

Martynkin zatrudnił się w fabryce traktorów w Ursusie pod Warszawą. Po dwóch tygodniach szkolenia został dyplomowanym… frezerem.  Był jedynym na wydziale, a może jedynym w fabryce robotnikiem z maturą. Nic dziwnego, że wzbudzał zainteresowanie. W 1953 r. ponownie zdawał na AWF i został przyjęty. W 1957 r. uzyskał tytuł  magistra wychowania fizycznego i nowy zawód: trenera lekkiej  atletyki.

W latach 1957 –1962 był nauczycielem w-f  w liceum w Falenicy, a w 1962, wciąż pracując w szkole, ukończył z wyróżnieniem Studium  Podyplomowe UW, które zastąpiło zlikwidowany Wydział Dziennikarski na UW.

Dziennikarzem został natychmiast (1 września 1962  r.) w tygodniku ilustrowanym Sportowiec (redaktor działu)  i pracował tam do 1.06.1971. Przez następne dwa lata był sekretarzem redakcji miesięcznika Lekkoatletyka, a przez 17 lat  (1973 – 1991) pracował w  Sztandarze Młodych (zastępca kierownika działu sportowego). W następnych latach (1991 –1999) pracował w:  miesięczniku, a potem dwutygodniku  Auto Kram (redaktor naczelny), miesięczniku  Auto Sukces, tygodniku Auto Świat (zastępca redaktora naczelnego) miesięczniku Auto Moto.

Bogdan Tuszyński  z redakcji sportowej Polskiego Radia w encyklopedii Bardowie  sportu opisał ponad tysiąc  polskich dziennikarzy sportowych; kilkudziesięciu z nich uprawiało sport, a byli wśród nich nawet olimpijczycy. O Martynkinie napisał:  „Niewątpliwie  najwszechstronniejszym z nich  był Andrzej Martynkin. Zawodniczo uprawiał biegi średnie (Spójnia, AZS AWF), wicemistrz Warszawy na 800 m i na 400 m pł. (1955), mistrz Warszawy w biegu przełajowy (1955), 4. miejsce  w Akademickich Mistrzostwach Polski na 800 m (1955). Półzawodowo brał udział w samochodowych rajdach i wyścigach oraz rajdach terenowych: rajdowy wicemistrz Polski w kl. 126 p,  dwukrotny mistrz Polski dziennikarzy w rajdach samochodowych, zwycięzca międzynarodowego rajdu Interpress  IV  Tokaj  Rally na Węgrzech  (1972), członek czteroosobowej reprezentacji Polski debiutującej w Camel Trophy, brał udział w trzytygodniowym międzynarodowym rajdzie po bezdrożach w najbardziej egzotycznych krajach (w 1991 r. Tanzania – Burundi), samochodami terenowymi Land Rover Discovery (dwie załogi wyłonione  w trudnych  eliminacjach  i dwóch sprawnych  dziennikarzy). W następnych latach  obsługiwał Camel Trophy na  Borneo, trzeciej największej wyspie świata w części północnej należącej do Malezji, a potem w Gujanie Brytyjskiej w Ameryce Południowej. W 1997 r. uczestniczył  wraz z Tomaszem Strzelińskim, kolekcjonerem starych pojazdów (jako pierwsi Polacy) w słynnym rajdzie  starych samochodów Londyn – Brighton pożyczonym Peugeotem  z 1986 r.

Martynkin to także  zapalony narciarz. W narciarskich mistrzostwach Polski dziennikarzy zadebiutował  w 1963 r., w pierwszej zimie po rozpoczęciu pracy w  Sportowcu. W 1978 r. wziął udział  w  Biegu Lechitów, pierwszym masowym,  zorganizowanym w Polsce biegu z Ostrowa Lednickiego do Gniezna na dystansie dokładnie 20:09,75 km  czyli półmaratonie i startował w kilku następnych. W sześćdziesięciolecie urodzin przebiegł pełny maraton 42,195 m

Był pierwszym, który z Polski wyjechał  na Bieg Wazów (1977), narciarski  supermaraton w Szwecji  długości 85,8 km (1977);  kilka lat później  90 km. Został mistrzem  świata dziennikarzy w biegu na 3 km  stylem klasycznym (Nagano 1990), kilka razy zdobył 4 m. w kombinacji (slalom gigant i bieg).

Działacz komisji sportowej ZG Szkolnego Związku Sportowego, członek komisji sportowej Automobilklubu Warszawskiego i Automobilklubu Polski, członek Głównej Komisji Motocyklowej ZG PZMot. Od listopada 1983 r. przez dwie kadencje (czteroletnie) prezes Oddziału Warszawskiego KDS i członek ZG KDS.

Autor książek:  Czarny sport  (1973), Nie trać głowy za kierownicą (1979), Brałem udział w Biegu Wazów (1980), Mistrz – album o najlepszym polskim kierowcy rajdowym Sobiesławie Zasadzie (2000). Kubica – o najlepszym polskim kierowcy wyścigowym (2006), Bieg to zdrowie (1975) ze Zbigniewem Zarembą (1975, 1983), Gry i ćwiczenia terenowe z Ryszardem Mańkowskim (1978), Wielka pięćdziesiątka (1993) współpraca z Bogumiłą Piaskiewicz-Herlinger, 36 pułk Piechoty Legii Akademickiej z Karolem  Perłowskim, Zdzisławem Radomskim (1998). Redakcja wraz z Janem Żdżarskim  albumów PKOl:  Najlepsi polscy sportowcy XX wieku, Panteon polskiego sportu, Sławy polskiego sportu.

Odznaczenia i wyróżnienia: Srebrny i Złoty Krzyż  Zasługi, Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej, Medal  Komisji Edukacji Narodowej,  Medal 100-lecia Sportu Polskiego, Złota Odznaka Honorowa PZMot., Srebrna i Złota 0dnaka Honorowa  Automobilklubu Polski, przewodniczący  Zespołu Historycznego AP, członek Rady Komisji Seniorów AP.

Otrzymał prestiżową nagrodę Polskiego Związku Motorowego Złote Koło

za najlepsze publikacje prasowe o tematyce motoryzacyjnej.”

(Autobiogram Andrzeja Martynkina, który napisał z myślą o projektowanym słowniku dziennikarzy polskich; zmarł w Warszawie w wieku 92 lat.)

Artykuł Andrzej Martynkin pochodzi z serwisu Stowarzyszenie Dziennikarzy Rzeczypospolitej Polskiej.

„Odszedł od nas fotoreporter Krzysztof Mokrzyszewski. Zjeździłem z nim całą Polskę (…) Przywoziliśmy fotoreportaże z promocji w Szczytnie, powodzi w woj. płockim i Wrocławiu, towarzyszyliśmy w obchodzie dzielnicowemu, dokumentowaliśmy wizje lokalne i śledcze oględziny miejsca zdarzenia, pierwsze godziny pobytu w areszcie Mariusza Trynkiewicza i innych zabójców.

Zabierałem Krzysia na treningi pięściarzy warszawskiej „Gwardii”, „Błękitnych Kielce”, zawody żużlowe „Polonii Bydgoszcz”, mecze piłki ręcznej „Wybrzeża Gdańsk”…

Był gotowy do pracy w dzień i w nocy, bez względu na pogodę i samopoczucie. Zawsze uśmiechnięty, pozytywnie nastawiony do życia…”

„Jego zdjęcia to historia końca MO i powstawania pierwszej ustawy o Policji. (…) To obrady grupy założycielskiej związków zawodowych Policji. To pierwsze afery bankowe; mam zdjęcia Krzyśka, kiedy w więzieniu na Rakowieckiej rozmawiałam z Grobelnym, kiedy Krzysiek dokumentował moje relacje z procesów sądowych (…)

Rozmawialiśmy przed świętami, był bardzo chory, chciał już odejść. Powiedział, że to ostatnia nasza rozmowa. I jak zawsze dotrzymał słowa. Pozostaniesz jednak z nami, byłeś super Kolegą.”

Zacytowałam fragmenty wspomnień o Krzysiu Mokrzyszewskim (ur. 3 maja 1940, zm. 17 marca 2026 w Warszawie) napisanych na gorąco, zaraz po Jego śmierci i zamieszczonych na FB przez naszych kolegów redakcyjnych: Jerzego Kirzyńskiego i Elżbietę Cierlicę. Pracowaliśmy razem w „Magazynie Kryminalnym 997” i „Gazecie Policyjnej”. Krzyś rozpoczął służbę (jak prawie wszyscy w redakcji czasopism policyjnych był funkcjonariuszem) w poprzedniczce tych gazet, tygodniku „W Służbie Narodu”, 1 czerwca 1972 r., krótko po ukończeniu Technikum Fotochemicznego. Publikował swoje zdjęcia w wielu innych czasopismach: „Granicy”, „Żołnierzu Polskim”, „Motorze”, „Nowej Wsi”, „Strażaku”…

Został przyjęty do Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich w październiku 1977 r., po podziale należał do SDRP, do końca rzetelnie płacił składki.

Krzyś dla mnie to przede wszystkim najwspanialszy i niezawodny kolega. To On zrobił pierwsze zdjęcia mojemu synowi. To On woził nas do Centrum Zdrowia Dziecka, kiedy jeszcze nie miałam prawa jazdy ani samochodu. Gdy zaczęłam samodzielnie jeździć, przez pewien czas siadał obok mnie w aucie, żebym czuła się pewniej…

Krzyś najbardziej ujął mnie swoim stosunkiem do zwierząt. Przygarniał bezpańskie psy i niechciane koty. Ostatniego, ledwo żywego, uratowała i podarowała mu córka Beata. Kiedy potem Krzyś przysłał mi zdjęcie tego czarnego diabełka, zwierzak wyglądał jak przygotowany na wystawę.

Jeśli istnieje lepszy świat, to życzę Ci Krzysiu, żebyś spotkał się w nim ze swoimi podopiecznymi.

H. Ś.

zdjęcie z archiwum rodzinnego Krzysztofa Mokrzyszewskiego

Artykuł Krzysztof Mokrzyszewski pochodzi z serwisu Stowarzyszenie Dziennikarzy Rzeczypospolitej Polskiej.

Ocalone archiwum

Historia ocalenia archiwów przez Lucynę Barcz wiąże się z jej niezwykłą intuicją i dbałością o dziedzictwo narodowe w czasach, gdy archiwa telewizyjne nie były jeszcze traktowane z należytym szacunkiem. Najważniejszym wydarzeniem było uratowanie unikalnego nagrania z występu Artura Rubinsteina na Wawelu. Lucyna Barcz opisała tę sytuację w swojej relacji dla Archiwum Historii Mówionej. Jak relacjonowała po latach, podczas wizyty w archiwum zauważyła na podłodze stertę pociętej, porozrzucanej taśmy filmowej, która była przeznaczona do wyrzucenia lub zniszczenia. Zaczęła ją zbierać i ręcznie zwijać kawałki taśmy, czując, że mogą one przedstawiać coś wartościowego. Po sklejeniu i odtworzeniu materiału okazało się, że jest to jedyny zachowany zapis koncertu światowej sławy pianisty w historycznych wnętrzach Wawelu. Dzięki jej interwencji nagranie to powróciło do oficjalnych zbiorów i służy do dziś jako unikatowa dokumentacja.

Lucyna Barcz była znana z propagowania ochrony wczesnych materiałów Telewizyjnego Kuriera Warszawskiego. W tamtym okresie (lata 50. i 60.) taśmy były drogie i często nadpisywane nowymi materiałami, co prowadziło do bezpowrotnej utraty kronik życia codziennego stolicy. Jej postawa przyczyniła się do zmiany podejścia do archiwizacji wewnątrz struktur TVP.

Legenda telewizji i dziennikarstwa

Panią Lucynę w telewizji znali wszyscy, a każdy młody dziennikarz z zainteresowaniem słuchał historii i początków funkcjonowania telewizji. W 1990 roku Lucyna Barcz teoretycznie przeszła na emeryturę, a praktycznie zaczęła pracować w niepełnym wymiarze. 10 lat później zajęła się w ramach walki o czystość językową poprawianiem tekstów dziennikarzy TVP. W 2006 roku obchodziła 50-lecie pracy z TVP. Za swoją działalność zawodową i społeczną (zaangażowana była m.in. w pomoc powodzianom) dostała Honorową Odznakę Komitetu ds. Radia i Telewizji, Złoty Krzyż Zasługi, Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski.

23 marca 2026 r. pochowana została na Cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim  w Warszawie przy ul. Żytniej.

(TVP3 Warszawa)

Artykuł Lucyna Barcz pochodzi z serwisu Stowarzyszenie Dziennikarzy Rzeczypospolitej Polskiej.