W ostatnim trzydziestoleciu zaniechał uprawiania recenzji, skupiając się na eseistyce,w której charakteryzował następujące przemiany kulturowe i ustrojowe, zawsze z troską o zachowanie szans twórczych teatru.

Żegnamy serdecznego przyjaciela, doradcę i cierpliwego komentatora współczesności, obserwowanej nie tylko przez pryzmat teatru, ale procesów społecznych, zmieniających nasz świat. Żegnamy znawcę teatru i kultury rosyjskiej, które opisywał w przekonaniu, że nasze sąsiedztwo może przynosić obu stronom ważne inspiracje. Będzie nam brakować Jego uśmiechu, dystansu i duchowego wsparcia.

Zarząd Klubu Krytyki Teatralnej SD RP/ polska sekcja AICT

Warszawa, 13 grudnia 2021

    12.10.1930 – 4.07.2021

Ojciec Ireny przez całe niemal dwudziestolecie międzywojenne pracował jako naczelnik wydziału w Banku Polskim, w Warszawie. Został aresztowany przez hitlerowców za odmowę podpisania volkslisty i nieprzyjęcie oferowanego przez nich stanowiska. Zginął w Auschwitz w wieku 55 lat, co było dla jedynej córki raną do końca życia.

Dzięki zaradności mamy, a przede wszystkim jej umiejętnościom krawieckim, przetrwały wojnę. Matka była dla Ireny autorytetem i wsparciem przez wiele lat swojego długiego życia. Córka napisała we wspomnieniu o rodzicach, opublikowanym w „Jednocie”, że to właśnie dzięki nim brzydziła się głupotą, bylejakością, sobkostwem, a wysoko ceniła tych, którzy potrafią nadać życiu sens i nie zagarniają wszystkiego do siebie.

Rzeczywiście, taka była. Mogłam się o tym przekonać pracując z Nią kilka lat  (do likwidacji RSW „Prasa, Książka, Ruch”, a tym samym naszej redakcji) w Krajowej Agencji Robotniczej. Trafiła tam z „Głosu Pracy” już jako bardzo sprawna dziennikarka. Dziwiłam się, że potrafi napisać tekst nawet w czasie jakiegoś zdarzenia, gdy ja na to potrzebowałam znacznie więcej czasu.

Irena czerpała radość nie tylko z pracy dziennikarskiej. Źródłem Jej nieustającej dumy była rodzina, przede wszystkim syn i synowa, o której mówiła nie po prostu dobrze, ale z zachwytem i podziwem, potem wnuki i prawnuki.

Wspaniałą cechą Ireny było to, że o nikim nie wypowiadała się źle, przeciwnie, chwaliła nawet na wyrost, zachęcając do wysiłku (- Tak ciekawie napisałaś, może zrób jeszcze to i tamto…). Lubiła ludzi i dzięki okazywanej im życzliwości zbliżała ich do siebie nawzajem, nie dzieliła.

Spełniała się w pracy na rzecz warszawskiej parafii Kościoła Ewangelicko-Reformowanego. Przez ponad 20 lat przewodniczyła Społecznemu Komitetowi Opieki nad Zabytkami Cmentarza Ewangelicko-Reformowanego; dzięki zebranym pieniądzom udało się uratować wiele zabytkowych grobowców. Śpiewała w Ekumenicznym Chórze Kameralnym przy warszawskiej parafii Kościoła Ewangelicko-Reformowanego. Bardzo lubiła to zajęcie i z żalem pożegnała się z nim, gdy uznała, że słabnie Jej głos. Wypoczywała najchętniej na Mazurach i w towarzystwie    swoich „cudownych” (to jedno z jej ulubionych określeń) znajomych. Po urlopach chwaliła się, o jakie drewniane świątki wzbogaciła się Jej kolekcja.

Niemal jak drugą rodzinę traktowała rówieśników, znanych od młodości, z którymi spotykała się regularnie w sali parafialnej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego na Mokotowie. Nazywała tę grupę, podkreślając jej ekumeniczny charakter, „moimi Dinozaurami”.

W 500-lecie Reformacji pomagała w gromadzeniu środków na przygotowanie, wystawienie w kościele ewangelicko-reformowanym i nagranie na płycie monumentalnej Kantaty Reformacyjnej. Była dumna, że do sukcesu tego koncertu, wykonanego przez zespół znakomitych artystów, przyczynił się Jej syn Władysław. To była chyba jedna z ostatnich Jej wielkich radości.

Irena wyrywała się do ludzi, chciała być uczestnikiem ważnych dla siebie zdarzeń nie przyjmując do wiadomości ograniczeń związanych z wiekiem i chorobą. W ostatnich latach, gdy poruszała się z balkonikiem, na nabożeństwa, na spotkania parafialne i nasze stowarzyszeniowe przywoziła Ją synowa albo przyjeżdżała taksówką. Zawsze zadbana, elegancko ubrana i uczesana. Ogromnie cierpiała, gdy okazało się, że nie może już wychodzić z domu. Jak to teraz będzie? – pytała najbliższych…

Pisała do ostatnich lat swojego intensywnego i twórczego życia, w tym do kwartalnika kościelnego „Jednota” i do biuletynu parafialnego (oba na tak wysokim poziomie, że przyciągają czytelników także spoza KER). Codziennie oglądała z uwagą telewizyjne programy informacyjne i komentowała je z wielkimi emocjami.

Coraz częściej wracała do wspomnień z dalekiej przeszłości, zwłaszcza z bombardowanej Warszawy, gdy miała 9 lat. Żaliła się, że bardzo jej brakuje  nieżyjącego od lat męża…

Zmarła w upalny lipcowy dzień. Została pochowana na cmentarzu ewangelicko-augsburgskim w grobowcu rodzinnym. Przed śmiercią prosiła, by zamiast kwiatów zaprenumerować „Jednotę”, ale i tak było ich sporo. Jeden z licznych uczestników pogrzebu położył na tablicy grobowej kamień…

Trudno pogodzić się z tym, że już nigdy Jej nie odwiedzę, nie porozmawiamy przez telefon, nie zaprosi mnie na spotkanie Dinozaurów, nie posłuchamy razem wykładu o historiach biblijnych kobiet…

Ireno, razem z Tobą i Twoim pokoleniem odchodzi kultura, profesjonalizm, troska o dobro wspólnoty. Na szczęście, zostaje przykład.

Hanna Świeszczakowska

Zdjęcie z archiwum KER.

W 1967 roku Stanisław Szperling rozpoczął  pracę w wydawanym przez Zarząd Główny  Polskiego Czerwonego Krzyża miesięczniku dla nastolatków „Jestem gotów do pomocy”  (którego tytuł zmieniono potem na „Jestem”), a w dwa lata później został redaktorem naczelnym tego pisma  i głównym autorem dokonywanych w nim zmian. Dzięki ogromnej  pracowitości, kreatywności
oraz niezwykłym zdolnościom organizacyjnym z niewielkiego „branżowego” pisemka o nakładzie niespełna 20 tys. egzemplarzy (z czego ponad połowę stanowiły zwroty),  udało mu się z czasem stworzyć młodzieżowy, adresowany do szerokiego kręgu odbiorców, nowoczesny popularny magazyn o tematyce zdrowotnej, ukazujący się w nakładzie przekraczającym w okresie największego rozwoju milion egzemplarzy, który rozchodził się niemal w całości (zwroty na poziomie kilkuset egzemplarzy stanowiły zaledwie niewielki ułamek procenta i wynikały głównie z wadliwej dystrybucji pisma w poszczególnych oddziałach Ruchu). Dzięki atrakcyjnej dla młodych odbiorców tematyce (obejmującej takie zagadnienia, jak problemy okresu dojrzewania,  kultura współżycia społecznego, kształtowanie postawy humanitarnej oraz odpowiedzialnych zachowań w zakresie profilaktyki zdrowotnej, współżycia seksualnego itp.) oraz wysokiemu poziomowi merytorycznemu, przy jednoczesnym utrzymywaniu  przystępnej formy publikowanych materiałów,  „Jestem” szybko stało się rozchwytywanym przez młodzież kultowym pismem. Cieszyło się także ogromnym zaufaniem, choćby dlatego, że redakcja zawsze traktowała czytelników poważnie i odpisywała na każdy nadesłany przez nich list. W sondażu przeprowadzonym swego czasu przez tygodnik „Polityka” „Jestem” zostało uznane za jedno z najbardziej wiarygodnych polskich czasopism, zajmując pod tym względem drugie miejsca tuż za…  „Tygodnikiem Powszechnym” (!). Rangę pisma podnosiły także nazwiska publikujących w nim autorów, takich jak Irena Gumowska, Krystyna Nepomucka, Jan Parandowski, Melchior Wańkowicz, Wojciech Żukrowski, dr Michalina Wisłocka, profesorowie Andrzej Jaczewski  i Zbigniew Lew Starowicz i in. Dostarczające rzetelnej, sprawdzonej wiedzy i wyciągające do czytelnika przyjazną dłoń „Jestem” pomagało trzem pokoleniom młodych Polaków wkraczać  w dorosłość i odnajdywać się w zmieniającej się rzeczywistości. Kierujący tym pismem od prawie trzydziestu lat Redaktor u schyłku swojej kariery zawodowej (zakończonej w 1998 r.) zdążył jeszcze doprowadzić do powstania Wydawnictw Polskiego Czerwonego Krzyża, które jako dyrektor prowadził przez kilka kolejnych lat, stojąc jednocześnie na czele wchodzących w ich skład zespołów redakcyjnych miesięczników: „Jestem”, „Zdrowie” i  „Zygzak” oraz redakcji wydawnictw książkowych.

Stanisław Szperling jest jednych z trzech nie żyjących już polskich dziennikarzy (obok Jerzego Giedroycia i Jerzego Turowicza) pełniących najdłużej funkcję redaktora naczelnego. Jego profesjonalizm, nieprzeciętna osobowość oraz styl bycia i niezwykła kultura osobista, rodem z dwudziestolecia międzywojennego, sprawiały, że w bezpośrednich kontaktach budził podziw, respekt i szacunek.  I takim Go zapamiętamy.

(Jan Praszczałek,  b. wieloletni sekretarz redakcji „Jestem”)